मोशी दुर्घटनेच्या चौकशीसाठी राज्याने समिती स्थापन केली, पीसीएमसीने शहर आणि पर्यावरण विभागाचे कार्यकारी अभियंता हटवले

पुणे : पिंपरी चिंचवड महापालिकेच्या (पीसीएमसी) प्रशासकीय इमारतीवर 8 जुलै रोजी झालेल्या मोशी कचरा ते ऊर्जा प्रकल्पातील दुर्घटनेची चौकशी करण्यासाठी राज्य सरकारने सोमवारी उच्चस्तरीय चौकशी समिती स्थापन केली, ज्यात 9 जणांचा मृत्यू झाला.ही समिती एका महिन्यात प्राथमिक अहवाल आणि दोन महिन्यांत शिफारशी आणि जबाबदारीसह अंतिम अहवाल सादर करेल. बचाव कार्य पूर्ण झाल्यावर सविस्तर चौकशी केली जाईल असे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सांगितल्यानंतर काही दिवसांनी हा आदेश आला आहे.अनिश्चितपणे झुकलेल्या इमारतीच्या खाली अडकलेल्या नऊ लोकांना बाहेर काढण्याचे जटिल ऑपरेशन 84 तास चालले आणि रविवारी ते सर्व मृत आढळले.पाच सदस्यीय समितीचे अध्यक्ष विभागीय आयुक्त शीतल तेली-उगले असतील आणि त्यात महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे प्रादेशिक अधिकारी (MPCB), IIT बॉम्बेचे भू-तंत्रज्ञान आणि संरचनात्मक अभियांत्रिकी तज्ञ डीएन सिंग, पर्यावरण आणि घनकचरा व्यवस्थापन तज्ज्ञ अनिल कुमार दीक्षित, सदस्य म्हणून आणि PCMC च्या व्यवस्थापन विभागाचे सहाय्यक आयुक्त, सदस्य सचिव म्हणून काम पाहतील.नगरविकास विभागाने जारी केलेल्या शासन निर्णयानुसार ही समिती सर्वसमावेशक तांत्रिक, प्रशासकीय व शास्त्रीय चौकशी करणार आहे.हे तात्काळ आणि मूळ कारणे ओळखेल, कचऱ्याच्या पडझडीमागील भू-तांत्रिक, भूगर्भीय, जलशास्त्रीय आणि हवामानशास्त्रीय घटकांचे परीक्षण करेल, ज्यामध्ये भूजलाची स्थिती, माती धारण करण्याची क्षमता आणि एकूण लँडफिल व्यवस्थापन यांचा समावेश आहे. लँडफिलची उंची, उताराची स्थिरता, कचरा साठवण्याच्या पद्धती आणि सुरक्षा उपायांनी विहित तांत्रिक मानके आणि मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन केले आहे की नाही हे पॅनेल मूल्यांकन करेल.घनकचरा व्यवस्थापन नियम, 2016, CPHEEO मार्गदर्शक तत्त्वे, CPCB आणि MPCB मानदंड, पर्यावरण मंजुरीच्या अटी आणि अशा प्रकल्पांचे संचालन करणारी मानक कार्यपद्धती यांची पडताळणी करण्याबरोबरच कोसळलेल्या प्रशासकीय इमारतीचे स्थान, डिझाइन, संरचनात्मक स्थिरता आणि योग्यता तपासण्यात येईल.अधिकारी, कंत्राटदार किंवा प्रकल्प व्यवस्थापन एजन्सींना ईमेल, व्हॉट्सॲप संदेश, छायाचित्रे किंवा इतर नोंदींद्वारे जमीन खचणे, भूभरण उताराची हालचाल, पावसाशी संबंधित जोखीम किंवा इतर कोणतेही संभाव्य धोके याबद्दल पूर्व तक्रारी किंवा इशारे प्राप्त झाले आहेत का आणि प्रतिबंधात्मक किंवा सुधारात्मक उपाय केले गेले आहेत का, याची चौकशी पॅनेल करेल.या व्यतिरिक्त, समिती लँडफिल व्यवस्थापन, उतार स्थिरीकरण, प्रशासकीय इमारतीची सुरक्षा, पावसाचे पाणी व्यवस्थापन, जोखीम मूल्यांकन, पूर्व चेतावणी प्रणाली आणि कचरा प्रक्रिया सुविधांवरील आपत्ती निवारण यंत्रणा सुधारण्यासाठी अल्पकालीन आणि दीर्घकालीन उपाययोजनांची शिफारस करेल.दरम्यान, पिंपरी चिंचवड महापालिकेने सोमवारी शिस्तभंगाची कारवाई सुरू केली. महापालिका आयुक्त विजय सुर्यवंशी यांनी शहर अभियंता आणि पर्यावरण विभाग प्रमुख संजय कुलकर्णी यांच्यासह कार्यकारी अभियंता योगेश आल्हाट यांची तत्काळ प्रभावाने पदावरून हकालपट्टी केली आहे. तसेच दोन्ही अधिकाऱ्यांना कारणे दाखवा नोटीस बजावून मंगळवारपर्यंत उत्तर सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत.पर्यावरण विभागातील अधिकाऱ्यांनी वरिष्ठांची दिशाभूल केल्याचे आणि कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यापासून इमारतीचे अंतर आणि बांधकाम परवानगी याबाबत चुकीची माहिती शेअर केल्याचे प्राथमिक चौकशीत स्पष्ट झाल्याचे सूर्यवंशी यांनी सांगितले.“आम्ही कंपनीच्या अधिका-यांच्या विरोधात प्राथमिक चौकशीत निष्काळजीपणा दर्शविल्याबद्दल एफआयआर नोंदवण्याची प्रक्रिया सुरू केली आहे,” तो म्हणाला.शहर अभियंता प्रमोद ओंभासे यांच्याकडे पर्यावरण विभागाचा अतिरिक्त कार्यभार सोपविण्यात आला असून कार्यकारी अभियंता सोहम निकम हे आल्हाट यांची जबाबदारी सांभाळणार आहेत.सूर्यवंशी यांनी आरोप केला की, मोशी कचरा ते ऊर्जा प्रकल्पाच्या देखरेखीसाठी जबाबदार असलेले कुलकर्णी आणि आल्हाट यांनी डेपोमध्ये पुरेसे पर्यवेक्षण आणि सुरक्षा उपायांची अंमलबजावणी सुनिश्चित करण्यात अयशस्वी ठरले, ज्यामुळे जीवघेणा अपघात झाला.नोटिसांमध्ये दोन अधिकाऱ्यांवर कोसळलेली प्रशासकीय इमारत आणि लेगसी कचरा ढिगारा यांच्यातील अंतर तसेच इमारतीच्या बांधकाम मंजुरींबाबत चुकीची माहिती देऊन वरिष्ठ PCMC अधिकाऱ्यांची दिशाभूल केल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.“आरसीसी इमारतीच्या संदर्भात, नोंदी दर्शवतात की 2011 च्या मूळ प्रस्तावानुसार, 244 चौरस मीटरच्या बिल्ट-अप क्षेत्रासह, सॅनिटरी लँडफिलपासून 30 मीटर अंतरावर प्रशासकीय इमारत बांधण्यासाठी प्रशासकीय मान्यता देण्यात आली होती. तथापि, 2023 मध्ये सुधारित प्रस्तावांतर्गत, केवळ तळमजल्यावरील बांधकामासाठी परवानगी देण्यात आली होती (बिल्ट-अप क्षेत्र 500.92 चौरस मीटर), आणि इमारत एसएलएफपासून केवळ 12 मीटर अंतरावर बांधण्यात आली होती,” नोटीसमध्ये म्हटले आहे.कंपनीने आवश्यक मान्यता न घेता पहिला आणि दुसरा मजला बांधल्याचेही दिसून येते. या अनधिकृत बांधकामाला पूर्णत्वाचा दाखला देण्यात आलेला नाही, असेही त्यात नमूद करण्यात आले आहे.सुर्यवंशी म्हणाले की, बांधकाम मंजूर आराखड्याचे पालन करते की नाही याची पडताळणी करणे आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या निदर्शनास काही विचलन आणणे हे कुलकर्णी आणि आल्हाट यांचे कर्तव्य आहे, परंतु ते अपयशी ठरले.