पुणे: विक्रमी 656565 मध्ये अत्यंत जोरदार पावसाच्या घटनांमुळे हिमालयाच्या या पावसाळ्यात जोरदार हल्ला झाला आहे. हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड आणि जाम्मु आणि काश्मीर ओलांडून रस्ते, घरे आणि गावे फोडणारे भूस्खलन आणि फ्लॅश पूर.आयएमडीच्या आकडेवारीनुसार २०२25 मध्ये अत्यंत जोरदार ते अत्यंत मुसळधार पावसाच्या जादूची संख्या पाच वर्षांत सर्वाधिक आहे, सप्टेंबर-समाप्तीपर्यंत हंगामात एक आठवडा शिल्लक आहे. 2021 मध्ये अशा 401, 2022 मध्ये 564, 2023 मध्ये 703 आणि 2024 मध्ये 505 या घटनांमधून ही वाढ झाली आहे.“राज्यात अत्यंत जोरदार ते अत्यंत मुसळधार पावसाच्या घटनांची संख्या निश्चितच उंच आहे,” पुणे येथील आयएमडी येथील हवामान संशोधन व सेवांचे माजी प्रमुख के.एस. होसलीकर म्हणाले. “मिड-ऑगस्टपासून, आम्ही बंगालच्या उपसागरात कमी दाब प्रणालीची मालिका तयार केली आहे. या यंत्रणेने अंतर्देशीय हलवून पाश्चात्य गडबडांशी संवाद साधला म्हणून त्यांनी उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेशच्या डोंगराळ प्रदेशात बरीच पावसाचा पाऊस पाडला.” तज्ज्ञांनी सांगितले की, हिमालयीन उतार अशा डेल्यूजच्या परिणामाचे मोठे करतात आणि शहरी वस्ती आणि रस्ता प्रकल्पांच्या वाढत्या संख्येमुळे जोखीम वाढली आहे. बर्याच वर्षांपूर्वी जेव्हा मॉन्सूनची कामगिरी संपूर्ण राज्यांमध्ये बदलते तेव्हा हा हंगाम विलक्षण सुसंगत होता, असे होसलीकर यांनी सांगितले. “आता दोन महिन्यांहून अधिक काळ, संपूर्ण भारतासाठी पावसाच्या सुटल्याने सामान्यच्या सुमारे 106 ते 108% घसरले आहे. असा एकसमान आणि सतत जादा जास्त प्रमाणात आहे,” ते म्हणाले.आयएमडीच्या एका ज्येष्ठ अधिका said ्याने सांगितले: “हिमालयीन राज्यांमध्ये ऑगस्ट-एंड आणि सेप्टच्या सुरूवातीस दोन बॅक-टू-बॅक पाश्चात्य गडबडीत जास्तीत जास्त जास्त प्रमाणात, अत्यंत जड आणि अत्यंत मुसळधार पावसाच्या घटनांची संख्या दिसून आली. २०२25 मध्ये सप्टेंबर १ to पर्यंत आम्ही यापूर्वी १-14-१-14 च्या तुलनेत १ distruction च्या तुलनेत पाश्चिमात्य विघटन केले.” स्कायमेट वेदर सर्व्हिसेसचे अध्यक्ष जीपी शर्मा म्हणाले: “यावर्षी अत्यंत मुसळधार पावसाच्या घटनांची संख्या सरासरीपेक्षा जास्त आहे. परंतु जेव्हा अशा घटनांमुळे अनागोंदी आणि विनाश होते तेव्हा खरोखर लक्ष वेधले जाते. अशाप्रकारे त्यांच्या लक्षात येतात. विशेषत: उत्तराखंडमध्ये हे नुकसान केवळ नैसर्गिक हवामान प्रणालीमुळेच होत नाही. स्थानिक मानवी हस्तक्षेपांनीही भूमिका बजावली आहे. विकासाच्या नावाखाली, आम्ही उतार, बदललेल्या पूर -मैदानावर आणि अगदी नैसर्गिक पाण्याचे मार्ग बदलले आहेत. यापूर्वी, अशा क्षेत्रावर वाईट परिणाम झाला नसेल. पण आता एकदा मुसळधार पाऊस पडल्यावर पाणी हे बदललेले मार्ग घेते, ज्यामुळे विध्वंस होते. “ शर्मा म्हणाले की, जेव्हा डोंगरांमध्ये पावसाच्या क्रियाकलापात समाप्ती झाली तेव्हा दिवसाच्या तापमानात वाढ होणे देखील एक भूमिका बजावू शकते. “एअर पार्सल तपमानावर अवलंबून ओलावा वाहून नेतात. 1.5-2 डिग्री सेल्सिअस वाढल्यामुळे त्यांची ओलावा वाढण्याची क्षमता तीन-चार वेळा वाढते. डोंगराळ प्रदेशात, हवेच्या पार्सलला शिखरे आढळल्यामुळे वेगाने वाढण्यास भाग पाडले जाते. या वेगवान हालचालीमुळे थंड आणि घनता येते. आणि एकदा आर्द्रता जड झाली की, तीव्र पाऊस पडतो. म्हणूनच मैदानाच्या तुलनेत हिल्स अधिक असुरक्षित आहेत. “
✍🏻मुख्य संपादक – VINOD MORE
