पुणे: दिवाळीच्या दिवसानंतरही शहराच्या डोंगरमाथ्यावर फटाक्यांच्या ढिगाऱ्यांचा खच पडलेला आहे, त्यामुळे शहराच्या कोरड्या आणि वाऱ्याच्या थंडीच्या परिस्थितीत आग लागण्याच्या संभाव्य धोक्यांबाबत मॉर्निंग वॉक करणाऱ्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे.महात्मा आणि वेताळ टेकडीस येथे नियमित भेट देणाऱ्यांनी फटाक्याचा अवशेष पाहिल्याची नोंद केली आहे, ज्यामध्ये जळलेले आणि संभाव्य सक्रिय फटाके आहेत. “जमीन कोरडी आहे, गवत ठिसूळ आहे आणि एक ठिणगी वणव्याला आग लावू शकते,” महात्मा टेकडीवर सतत फिरणारे अर्णव गंधे म्हणाले.प्लास्टिकच्या ट्रेमध्ये न फोडलेले फटाके सापडल्याचे त्यांनी वर्णन केले. “जर कोणी निष्काळजीपणे सिगारेट फेकून दिली किंवा जवळपासची मॅच पेटवली तर संपूर्ण परिसराला आग लागू शकते. आगीच्या जोखमीच्या पलीकडे, या फटाक्यांचे रासायनिक अवशेष मातीचा ऱ्हास करतात आणि त्यामध्ये राहणाऱ्या कीटकांना हानी पोहोचवतात,” गंधे म्हणाले, पर्यावरणीय परिणामांवर प्रकाश टाकत, फटाक्यांमुळे होणारा आवाज आणि प्रदूषणामुळे पक्ष्यांची जैवविविधता बिघडली आहे. “उंचतेमुळे लोक फटाक्यांसाठी अनेकदा टेकड्या निवडतात, परंतु ही प्रथा अत्यंत हानिकारक आहे. पावसाळ्यानंतरची कोरडेपणा आधीच वाढला आहे, ज्यामुळे वनस्पती अत्यंत ज्वलनशील बनते. येथील वणव्यामुळे स्थानिक वनस्पती आणि प्राणी नष्ट होऊ शकतात. टेकडीला भेट देणारे हिवाळी स्थलांतरित पक्षी देखील प्रभावित होतील,” असे ग.ग.त्यांच्या म्हणण्यानुसार, पुण्यातील सर्व प्रमुख टेकडी या दिवाळीत फटाक्यांच्या प्रदर्शनासाठी वापरल्या जात होत्या, ज्यात आकर्षक रंगांमध्ये आकाश उजळवणाऱ्या फटाक्यांच्या शोचा समावेश होता. “हे एक सुंदर दृश्य आहे, परंतु पर्यावरणीय खर्च खूप जास्त आहे,” गंधे म्हणाले, “सर्व टेकड्यांवर शून्य सुरक्षा आहे आणि या टेकडींमध्ये अनेक अवैध क्रियाकलाप होतात. महात्मा टेकडीकडे जाणाऱ्या रस्त्यावरही असंख्य फटाक्यांचा कचरा होता, जो धक्कादायक होता. “आम्ही शक्य तितकी साफसफाई केली,” तो म्हणाला.वेताळ टेकडीला पक्षीनिरीक्षणासाठी वारंवार भेट देणारे पर्यावरण शिक्षक आणि निसर्ग लेखक अरिजित जेरे यांना वेताळ टेकडी खदानी, पर्यावरण-संवेदनशील क्षेत्रावर असाच कचरा आढळून आला. तो म्हणाला: “हे फक्त काही छोटे फटाके नव्हते. हे लक्ष्मी बॉम्बसारखे खूप मोठे फटाके होते. मी खाणीच्या वरच्या बाजूने चालत होतो आणि खालचे लोक त्यांना खाणीच्या आत सोडताना पाहिले. आता तर अनेक लहान मुलंही रस्त्यावर फटाके फोडत आहेत. ते अजूनही व्यत्यय आणणारे असले तरी ते टेकडीसवरील पक्ष्यांसाठी कमी हानिकारक आहे. पण जेव्हा या नैसर्गिक भागात थेट फटाके फोडले जातात तेव्हा ते खूप त्रासदायक असते. अधिकाऱ्यांनी अशा प्रकारच्या क्रियाकलापांवर प्रतिबंध घालण्यासाठी पावले उचलली पाहिजेत, विशेषत: टेकडीसारख्या जैवविविधतेच्या हॉटस्पॉटमध्ये. कोर्मोरंट्स, स्पॉट-बिल्ड डक्स आणि लॅपविंग्स यांसारखे पक्षी खाणीत घरटे बांधतात आणि फटाक्यांमुळे ध्वनी आणि वायू प्रदूषणास अत्यंत असुरक्षित असतात.”पाषाणचे रहिवासी पुष्कर कुलकर्णी यांनी सांगितले की, पावसाळ्यात, पायथ्याशी कचरा टाकणे आणि जाळणे यामुळे रहिवासी वर्षभर टेकड्यांवरील आगींसाठी सतर्क राहतात. “टेकड्यांजवळ वापरले जाणारे रॉकेट आणि स्काय-शॉट्ससारखे फटाके गंभीर धोका आहेत, विशेषत: बाणेर-पाषाण-सूस टेकडी भागात. या दिवाळीतही आम्ही फटाक्यांचा ढिगारा उतारावर विखुरलेला पाहिला. काहीवेळा, आम्हाला न जळलेले फटाके देखील सापडतात. लोक आता फटाके वाजवून वाढदिवस साजरे करण्यासाठी टेकड्यांवर येतात. म्हणूनच आम्हाला पूर्णवेळ रक्षक आणि नियमित पोलिस गस्त हवी आहे,” कुलकर्णी म्हणाले.आनंदवन राखीव जंगलात वनीकरणाच्या प्रयत्नांचे नेतृत्व करणारे भूपेश शर्मा यांनी TOI ला सांगितले, “गेल्या वर्षीपर्यंत अनेक लोक फटाके फोडण्यासाठी आनंदवन-2 चा वापर करत होते, विशेषत: रॉकेट. त्यामुळे या दिवाळीत आम्ही चारही दिवस तेथे पहारेकरी तैनात केले होते. मोकळा परिसर असल्याने, अशा उपक्रमांना आकर्षित करते, विशेषत: लहान मुले, ज्यांना दुर्दैवाने आग लागली आहे.”
✍🏻मुख्य संपादक – VINOD MORE
